استاد شجريان

 بيوگرافي محمد رضا شجريان از زبان خودش

تولدم روز اول مهرماه سال يكهزار و سيصد و نوزده خورشيدي در مشهد است؛ در خانواده اي كه پدربزرگم (علي اكبر) صداي بسيار رسايي داشته و به زيبايي، آواز مي خوانده است.او از مالكان بزرگ مشهد بوده و از خواندن در جمع پرهيز داشته؛ گاه براي دوستان سرشناسي كه به ديدارش مي آمده اند، مي خوانده است. پدرم (مهدي) از صدايي پرطنين و رسا برخوردار بود و در جواني، آوازخواندن را شروع مي كند ولي خيلي زود در محيط بسته و سنتي، به قرائت قرآن رو آورده و تا آخر عمر بر همان عقيده باقي ماند و آواز را رها كرد و در قرائت قرآن، جايگاه خاصي در مشهد پيدا كرد و شاگردان زيادي براي تلاوت قرآن تربيت كرد كه از جمله خود اينجانب است.

تمام وقت من از شش سالگي به خواندن قرآن با صداي خوش مي گذشت. در دوازده سالگي، شهره خاص و عام بودم و در مجامع بزرگ مذهبي يا سياسي آن موقع، تلاوت اول برنامه با من بود. به علت توانايي در تلاوت قرآن با صداي خوش، چشم و چراغ همه اعضاء و دانش آموزان مدرسه و مردم بودم. در سال چهارم دبيرستان بر خلاف خواسته ام به دانشسراي مقدماتي رفتم و راه معلمي پيش گرفتم و از بيست سالگي به معلمي در دهات خراسان پرداختم. يك سال بعد ازدواج كردم؛ با دختري كه او هم معلم دبستان بود. همسرم خيلي با من همراه بود و با كمك او بر مشكلات مالي يك زندگي بسيار محقر پيروز شديم.

از نوجواني براي فراگيري گوشه هاي آوازي به هر دري مي زدم و از هر ***ي كه شمه اي اطلاع داشت سؤال مي كردم. به ندرت دسترسي به راديو پيدا مي كردم تا موسيقي دلخواهم را بشنوم؛ آن هم، زمانش كوتاه بود و حاصلي نداشت، تا اينكه در محيط شبانه روزي دانشسرا ميسر شد برنامه گلها و برنامه ساز تنها را بشنوم و تمريناتم را شروع كنم. كمي بعد، دبير موسيقي مان- آقاي جوان- نيز راهنمايي و كمك كردند. بيشترين تمرينات سازنده در دوران معلمي در خارج شهر بود كه فراغتي داشتم و اغلب به كوه و صحرا مي ز دم و تكنيك و متد را با سليقه خودم تجربه و تمرين مي كردم و صداهاي گوناگون و تحريرها و چهچه ها را دستور كار خود قرار داده بودم. دوست همكلاسي ام (ابوالحسن كريمي) از ابتداي كار معلمي، سنتوري با خود آورده بود كه بنوازد. ترغيب شدم كه مضراب دستم بگيرم و ببينم مي شود زد يا نه. بعد ديدم عجب كار مشكلي است؛ تا صبح دم نشستم و آنقدر تمرين كردم تا توانستم آهنگي را دست و پا ش***ته اجرا كنم و از آن به بعد، سنتور شد يار غار من.

چندي بعد صداي سنتور جلال اخباري را از راديو مشهد شنيدم و خوشم آمد. پيدايش كردم و با هم دوست شديم. ساز مي زد و من هم مي خواندم و تمرينات آواز با ساز و فراگيري نت و نواختن صحيح سنتور را با ايشان شروع كردم.

از همان ابتداي كار كه صداي سنتور مشقي ام بسيار بد بود، به فكر افتادم كه سنتوري بسازم. كمي نجاري مي دانستم. با زير و رو كردن تمامي كاروانسراها و چوب فروشي ها و با دادن يك انعام 5 توماني، الواري پهن از چوب توت بيست ساله را پيدا كردم. آن را مطابق اندازه ها بريدم. در آن زمان، ***ي در مشهد گوشي سنتور نمي فروخت؛ مجبور شدم صد عدد ميخ نمره شش بخرم و آنها را با سوهان دستي، كوچك كنم. اين سنتور كه دوازده خركه بود، ساخته شد و من با يك دلبستگي عجيب به اين ساز، تمرينات سنتورم را بيشتر كردم. با اينكه براي اولين بار بود چنين كاري كرده بودم و در مورد پل گذاري سنتور تجربه و اطلاعي نداشتم ولي سنتور، صداي دلنشيني داشت. غير از آن سنتور، سنتورهاي ديگري ساخته يا در حال ساخت داشتم كه كار پل گذاري را براي موزون تركردن صداها، تا به حال ادامه داده ام و خوشبختانه به نتايج قابل توجهي هم رسيده ام. در نظر دارم در آينده كتاب يا جزوه اي درباره تجارب كار پل گذاري هاي گوناگون كه روي سنتورها كرده ام همراه با نتايج آنها منتشر كنم تا در اين زمينه، كار مفيدي انجام داده باشم.

در سال هاي بعد از چهل، با هنرمندان راديو خراسان آشنا شده بودم ولي حاضر به ضبط برنامه موسيقي نبودم. در راديو خراسان گاه اشعار عرفاني و مذهبي و گاهي تلاوت قرآن داشتم.

سال 1345 خوشيدي به اصرار دوستم ابوالحسن كريمي براي شركت در امتحان شوراي موسيقي، به اتفاق او به تهران رفتم. راهي براي نام نويسي و شركت در امتحان پيدا كرديم. در اتاق شورا ميز كنفرانس بزرگي بود و حدود 12 تا 13 نفر اعضاء شورا نشسته بودند. آقاي مشير همايون شهردار- رئيس شورا و آقايان حسنعلي ملاح، علي تجويدي و مختاري و ديگران بودند. گفتند: بيات ترك بخوان ! . من هم از مايه بلند، دو سه بيتي خواندم و در مايه بم فرود آمدم. ضربي با يك شعر هم به درخواست آقاي ملاح خواندم. بعد آقاي تجويدي پرسيدند: تصنيف هم مي خواني؟ . چون تصنيف خواندن را دوست نداشتم و دون شأن آوازخوان مي دانستم، بسيار جدي گفتم: ابدا .

جوابي كه بعد از يك ماه از نتيجه امتحان به ما دادند اين بود كه فعلا راديو بودجه ندارد كه خواننده استخدام كند و فعلا راديو نياز به خواننده ندارد.

سال بعد به وسيله آقاي دكتر شريف نژاد (كه معاون راديو خراسان بود و بسيار به من لطف داشت) قرار گذاشتيم در تابستان كه ايشان در تهران هستند من هم به تهران بروم. با ايشان شبي به منزل آقاي حسين محبي (كه اپراتور باسابقه راديو و برنامه گلها بود) رفتيم و او كه دوستي نزديكي با دكتر داشت فرداي آن روز، مرا همراه با يك نوار كه در سه گاه خوانده بودم به آقاي داوود پيرنيا (مسئول و تهيه كننده آن زمان برنامه گلها) معرفي كرد كه همان معرفي، راهگشاي من به راديو ايران و برنامه گلها كه منظور اصلي ام بود، شد. با سپاس از دلسوزي هاي ابوالحسن كريمي و محبت هاي دكتر شريف نژاد و يادي خوش از زنده ياد حسين محبي.

آثار شجريان در دوران فعاليت موسيقايي

گلبانگ (آلبوم دونواره)، سال اجرا 1356، سال انتشار نوار 1357، سال انتشار سي دي 1384

پيغام اهل راز( شامل دو نوار راز دل و انتظار دل)، سال اجرا 1358، سال انتشار 1359

چهارگاه با فرهنگ شريف، سال انتشار 1362

بيداد، سال اجرا 1361، سال انتشار 1364

سر عشق( ماهور)، سال اجرا 1361، سال انتشار 1365

آستان جانان، سال اجرا 1362، سال انتشار 1365

نوا (مركب خواني)، سال اجرا 1361، سال انتشار 1365

كنسرت شور (تالار وحدت)، سال اجرا 1367

دستان، سال اجرا 1366، سال انتشار 1367

دود عود، سال اجرا 1366، سال انتشار 368

سرو چمان، سال اجرا در آمريكا 1369، سال انتشار 1370

پيام نسيم، سال اجرا در آمريكا 1369، سال انتشار 1370

دل مجنون، سال اجرا در آمريكا 1369، سال انتشار۱۳۷۰

خلوت گزيده، سال اجرا 1358، سال انتشار 1370

دلشدگان، سال اجرا 1370، سال انتشار 1371

آسمان عشق، سال اجرا 1358، سال انتشار۱۳۷۱

ياد ايام، سال اجرا 1371، سال انتشار۱۳۷۴

چشمه نوش، سال اجرا در فرانسه 1374، سال انتشار۱۳۷۴

جان عشاق، سال اجرا 1364، سال انتشار۱۳۷۴

گنبد مينا، سال اجرا 1364، سال انتشار۱۳۷۴

همايون مثنوي، سال اجرا 1362، سال انتشار۱۳۷۴

ساز قصه گو، سال اجرا 1359، سال انتشار۱۳۷۵

در خيال، سال اجرا 1374، سال انتشار۱۳۷۵

عشق داند ( ابوعطا)، سال اجرا 1359، سال انتشار۱۳۷۶

رسواي دل، سال اجرا در دبي 1375، سال انتشار۱۳۷۶

شب وصل، سال اجرا 1376، سال انتشار۱۳۷۶

معماي هستي، سال اجرا در كلن 1376، سال انتشار۱۳۷۶

راست پنجگاه، سال اجرا 1355، سال انتشار۱۳۷۷

چهره به چهره، سال اجرا 1356، سال انتشار۱۳۷۷

شب، سكوت، كوير، سال اجرا 1376، سال انتشار۱۳۷۷

سرو چمان، سال اجرا در كارلسروهه 1368، سال انتشار۱۳۷۷

پيام نسيم، سال اجرا در لوزان 1368، سال انتشار۱۳۷۷

آرام جان، سال اجرا 1377، سال انتشار۱۳۷۸

تلاوت 1 و 2، سال اجرا 1361، 1358 و 1357، سال انتشار۱۳۷۸

آهنگ وفا، سال اجرا 1378

زمستان است، سال انتشار 1379

بي تو به سر نمي شود، سال انتشار 1381

فرياد، سال انتشار 1382

دي وي دي كنسرت همنوا با بم، سال انتشار 1383

جام تهي، سال انتشار1384

زنده ياد استاد علي اصغر حشمتي

(استاد بزرگ و معلم فقيد قرآن)

استاد علي اصغر حشمتي در ارديبهشت سال ۱۳۲۹ در شهر تهران متولد شد. ايشان از دوران نوجواني و جواني در مكتب درس پدر بزرگوارش حاج داوود حشمتي به فرا گرفتن قرآن مشغول شد. در اين عزم بزرگ برادر ايشان استاد علي اكبر حشمتي هميشه همراه  برادر بودند. اين دو برادر بزرگوار تعاليم قرآني خود را نزد استاد مروت كه از اساتيد نامي قرآن هستند به اكمال و اتمام رساندند. استاد علي اصغر حشمتي را مي توان به جرأت پايه گذار ابتهال(مرثيه خواني، مديحه خواني و مناجات به زبان عربي) در ايران دانست. اين استاد فقيد در زمان رياست جمهوري آقاي خامنه اي نزد ايشان به اجراي ابتهال پرداختند و فرازهايي از مديحه امام شافعي درمورد اهل بيت را به زيبايي هرچه تمام تر اجرا نمودند(يا آل بيت رسول الله حبكم فرض من الله في القرآن انزله.....) كه با تشويق ستودني آقاي خامنه اي مواجه شد. همين امر موجب ترويج ابتهال و تواشيح در ايران گرديد. نمونه اي از ابتهال خواني زنده ياد استاد حشمتي را در بخش آثار ايشان آورده ام كه توصيه مي كنم حتما به آن گوش فرادهيد.

محمد حشمتي مي گويد: از ۷ سالگي فراگرفتن قرآن را نزد زنده ياد استاد علي اصغر حشمتي(مرحوم پدرم) و عموي خود استاد علي اكبر حشمتي فراگرفتم. هر هفته سه شنبه شب ها در هيأت مكتب قرآن كه موسس آن پدربزرگم، مرحوم حاج داوود حشمتي، بود به همراه مرحوم پدرم و عمويم حضور مي يافتم و به قرائت قرآن ميپرداختم. شايد به جرأت بتوانم بگويم كه خانه دوم من مكتب قرآن بوده و هنوز هم هست. پدرم در ساعت ۲۰:۳۰ سي و يكم فروردين سال ۸۵ ما را تنها گذاشت و به ديار باقي شتافت. تاثير شگرفي كه پدرم بر من گذارد هنوز هم پس از گذشت سه سال از مرگ جانگدازش در وجود من جاري و ساري است به گونه اي كه هر بار باخواندن من در هيئت مكتب قرآن همگان به ياد او مي افتند و جادوي آن صداي آسماني برايشان تداعي ميشود كه از اين بابت خداي را شكر ميكنم.


زنده ياد استاد علي اصغر حشمتي(پدر محمد حشمتي)

زنده ياد استاد علي اصغر حشمتي(پدر محمد حشمتي)

صداي زنده ياد استاد علي اصغر حشمتي(به زبان عربي)(كليك كنيد)

شعر زير با صداي استاد حشمتي(كليك كنيد)

يار در آغوش خلق و خلق چو مجنون

در پي ليلي هميشه باديه پيما

شرح دل ما حديث ماهي و آب است

كو همه در آب و آب را شده جويا

اي به بلاي تو مبتلا  شده ايوب

اي زفراق تو خون گريسته يحيي

از دل اگر داشتي هواي تو در سر

اره كشيدي به دست خود زكريا

يوسف اگر جلوه ي جمال تو ديدي

ناز نكردي زحسن خود به زليخا

 اجراي آثاري از خوانندگان قديمي با صداي محمد حشمتي

بر گيسويت اي جان(ويگن و پوران)

گل گلدون(سيمين غانم)

يار دبستاني(جمشيد جم)

يه شب مهتاب(فرهاد)

يك نفر مياد(فريدون فروغي)

علي اي شايسته خوبان(بر اساس ملودي "شده ام بت پرست تو")

اي ايران اي مرز پر گهر

ديگه به من شك نكن(عطر عشق)

گالري ع***